Azerbagcan tarixi

Sual 3-Azərbaycan Sasanilər imperiyasının tərkibində
MEHRANİLƏR SÜLALƏSİ

VII əsrin əvvəllərindən Albaniyada Mehranilər sülaləsinin hökmranlığı başlayır. Bu sülalənin hakimiyyəti öncə Albaniyanın Girdman (indiki Şəmkir, Qazax ərazisi) vilayətində bərqərar olmuşdu. Sonra isə mərkəzi Partav (indiki Bərdə) şəhərinə keçmişdi. Çox güman ki, Mehranilər sülaləsinin əsasını sabirlər qoymuşlar. Lakin sonralar sülalə iranmənşəli nəslə şamil edilmişdir. Mehran (570-590 cıillər) qaynağın məlumatına görə yerli əyanlardan 12 nəfəri öldürüb bütün Girdman vilayətinə sahib olur. Onun nəticəsi Cəsur Vardan (600-615 ci illər) Girdman qalasını tikdiririr . Onun nəvəsi xristian adı qəbul etmiş Varaz Qriqor (625-636 cı illər) Bizans imperatoru İraklinin Qafqaz yürüşü zamanı hələ Girdman vilayətində idi.
630 cu ildə Sasani əsirliyindən qayıtmış katalikos Viro onu xristianlığın monofizit tərəqətinə qaytardı. Varaz Qriqorun varisi Cavanşir (636-680 cı illər) bütün Abaniyanın hakiminə çevrildi. O, Partav şəhərini paytaxt etdi. Hakimyyətinin ilk dövründə Sasani şahı III Yezdəgirdə tabe olan Cavanşir onun tərəfində ərəblərə qarşı vuruşurdu. Sasani imperiyası dağıldıqdan (651 ci il) sonra ərəb xilafətindən asılı vəziyyətə düşdü. Ərəb xilafətində daxili çəkişmələr, toqquşmalar başlayan zaman Cavanşir Qafqazın digər feodaları kimi Bizans imperatorunun tərəfinə keçdi. II Konstantin (641-668 ci illər) onu öz himayəsinə çəkdi. Bizans imperatorunun sayəsində Cavanşir İberiya sərhədlərindən Araz çayına və Hun darvazalarınadək (Dərbənd keçidi) bütün ərazini əhatə edən Albaniyanın hakiminə çevrildi. Lakin tezliklə xəzərlərin işğallardan qorumaq məqsədi ilə Xəzər xaqanının qızına evləndi və müəyyən dərəcədə xaqanlıqdan asılı vəziyyətə düşdü. Cavanşir cə