Doğal afetler, savaşlar, zamanın ve bakımsızlığın dünyada ve ülkemizde birçok tarihi ve kültürel yapıları yok ettiği zamanda, eserlerin zamanı, özellikleri ve malzemelerine göre yeniden yapılandırılabilir mi sorusuna bir cevap olarak Afyonkarahisar Paşa Cami karşımıza çıktı.
Araştırmamızda MÖ. 3000’li yıllardan günümüze kadar Hitit, Frigya, Lidya, Pers, Helen, Roma, Bizans, 1071’den itibaren Selçuklu Beylikler, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyetinde yerleşim yeri olarak kullanılan Afyonkarahisar’da binlerce tarihi ve kültürel varlık yer almakta olduğunu gördük. Bu eserlerden bir tanesi olan Afyon Paşa Cami Selçuklu Mimarı tarzında 1455 yılında Umur Bey tarafından bedeli ödenerek yaptırılmış, 1920–1923 yıllarında Kurtuluş Savaşında kışla olarak kullanılmış, 18 Eylül 1933 tarihinde 1168 nolu karar ile 1290 lira bedelle istimlak edilerek yıkıldığını öğrendik.
2017 yılında Afyon Belediyesi öncülüğünde Paşa Cami’nin ikinci kez temeli atılmış, 29 Mayıs 2020 tarihinden itibaren yapımı tamamlanarak ibadete açılmış olduğunu öğrendik.
Paşa Cami mimari özellik açısından 2023 UNESCO Dünya Mirası Listesine giren Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil (ahşap direkli) Camilerinden Afyonkarahisar Ulu Cami, Ankara Arslanhane Cami, Sivrihisar Ulu Cami, Kastamonu, Mahmut Bey Cami, Beyşehir Eşrefoğlu Cami ile aynı özelliklere sahip olduğunu öğrendik.
Caminin ikinci kez asıl projesine uygun olarak yapılması birçok kültürde ve dinde kullanılan Anka Kuşu hikâyesini hatırlattı. Kaynaklara baktığımızda Oğuz Kağan Destanında Anka Kuşu yerine Tuğrul Kuşu adının geçtiğini öğrendik. Ayrıca birçok Türk kültüründe ve özellikle Selçuklularda çift başlı kartal sembolünün kullanılması ve bazı rivayetlerde bunun Tuğrul Kuşu olabileceği düşüncesi üzerine proje başlığımızı Küllerinden Doğan Tuğrul Kuşu Paşa Cami adını verdik.
Sonuç olarak dünyada ve ülkemizde hasar görmüş, yıkılmış birçok kültürel mirasın özüne uygun olarak inşa ve ihyasının yapılabileceği kararına vardık.
