"Büyük tarihi gelişmeler söz konusu olunca" diye yazıyor Marks Engels'e, "yirmi yıl bir tek gün bilesayılmaz ama sonradan yirmi koca yılı içinde toplayangünler de gelebilir" (Lenin, Proletaryanın Sınıf Mücadelesi Taktiği, Marksizmin Kaynağı, sf. 44).
Marks ve Engels, proletaryanın devrimci mücadelesini evrim ve devrim aşaması olmak üzere iki aşamada formüle ederler.
Her iki aşamada da proletaryanın devrimci taktikleri değişiktir.
Devrim aşaması kısa bir dönemdir. Bu aşama, verili sosyal düzenin alt üst olması aşamasıdır. Bu kısa aşamada proletaryanın ve onun öncüsünün taktiği hücumdur; gündemde tek bir madde yazılıdır: AYAKLANMA! Bu dönemde proletaryanın taktiği verili devlet mekanizmasını parçalayarak, proletaryanın devrimci iktidarını kurmaktır. Marks ve Engels bu taktiğe, Fransızların ihtilâlci atılım ve geleneklerinden esinlenerek Fransızca konuşma adını koymuşlardır. Marks ve Engels'e göre ayaklanma bir sanattır. "Günümüzde ayaklanma gerçekten savaş türündenbir sanattır ve ihmal edildiği zaman, ihmal edenpartinin mahvına sebep olacak kurallara bağlıdır...Önce oyununuzun sonuçlarıyla karşılaşmaya tamamenhazır olmadıkça ayaklanma ile oynamayınız... İkinciolarak ayaklanma bir kere başladı mı, en büyük azimleve hücum planında yürür. Savunucu bir eylem hersilahlı ayaklanmanın ölümüdür... Devrimci politikanınbu güne kadar bilinen en büyük üstadı Danton'undediği gibi: 'Atılganlık, atılganlık ve yine atılganlık'."(Friedrich Engels, Germany, Revolution and Counter-Revolution, International Publishers 1932, s: 100) [6*] Görüldüğü gibi, şartlar olgunlaşmadan, asla ihtilâlle oynanmamalıdır. Ama ihtilâl çığırın bir kere açıldı mı durmaksızın hücuma geçmek, hergün ne kadar küçük olursa olsun zaferler kazanarak mütereddit unsurları kendi tarafına çekmek ve de düşmanı gafil avlamak içinsaldırmak şarttır.
Proletaryanın devrim dönemindeki taktiği budur.
Bu kısa süren devrim aşamasına kadar proletaryanın öncü müfrezesinin görevi nedir, oturup beklemek mi? Değil elbette, devrim aşamasına nazaran oldukça uzun süren bu aşamada proletarya partisinin görevlerine ilişkin, Marks ve Engels'in görüşlerini Lenin, şu şekilde nakletmektedir: "Proletarya taktiği evrimin her aşamasında, heranında, insanlığın tarihindeki objektif bakımdankaçınılmaz olan şu diyalektiği hesaba katmakzorundadır: Bir yandan siyasi durgunlukdönemlerinden, yani- barış içinde gelişmedenyararlanıp öncü sınıfının bilincini, gücünü vedövüşkenliğini artırmak üzere, kaplumbağa adımlarıylailerlemek; öte yandan da bütün bu çalışmayı öncüsınıfın son hedefine yönelterek düzenlemek suretiyleişçi sınıfını, yirmi koca yılı içinde toplayan, büyükişlerde büyük işler başarmaya yeterli hale getirmek."(Proletaryanın Sınıf Mücadelesi Taktiği, Marksizmin Kaynağı, s: 44) Bu uzun dönemin devrimci mücadelesi içerideoportünizme karşı amansız ideolojik mücadele vermek, öncü sınıfın bilincini ve gücünü yükseltmek, eğitmek,dışarıda ise proletaryanın sendikal mücadelesinden halk kitlelerinin ekonomik ve demokratik mücadelesine kadar kitlelerin günlük mücadelesini örgütlemekten, mevcut gerici yönetime karşı, demokratik ordunun en solunda yer alarak, siyasi muhalefeti yönlendirmeye kadar her çeşit eylem biçimini kapsar. Marks ve Engels proletaryanın bu aşamadaki devrimci diline, Alman proletaryasının ideolojik-teorik seviyesinin yüksekliğinden ve halk kitlelerini kendi saflarına çekmekteki maharetinden dolayı Almanca konuşmademişlerdir. Görüldüğü gibi, proletaryanın taktikleri, somut şartlara ve durumlara göre biçimlenmektedir. Şartlar değişince taktikler de değişmektedir.
