Bu meseleye girmeden önce millilik ve enternasyonalizm hakkında Marks ve Engels'in görüşleri üzerinde kısaca duralım.
Marks ve Engels, somut durumların somut tahlilini yaparken, proletarya devrimine kapitalist ülkelerin bütünü açısından bakmışlardır. Marks ve Engels, proletarya ve dünya emekçilerinin kurtuluşunu, her şeyden önce Avrupa'da ve Amerika'da proleter enternasyonalizminin -I. Enternasyonal'in- iktidara gelmesine bağlamışlardır. Onlar dar milli sınırlar içinde, millet çerçevesinde devrim mücadelesinin hapsedilmesine daima karşı çıkmışlardır. Onlara göre, proletaryanın devrimci mücadelesinin amacı, burjuvazinin çizdiği sınırları aşmak ve ulusların enternasyonalizmini gerçekleştirmektir; proleterlerin vatanı yoktur, onların vatanı enternasyonaldir. [9*] "Proleterler, bütün ülkelerde bir tek ve aynımenfaatin; bir tek ve aynı düşmanın, bir tek ve aynısavaşın karşısındadırlar; proleterlerin çoğu dahaşimdiden tabi olarak milli peşin hükümlerdensıyrılmışlardır; onların bütün hareketleri, temelbakımından insancıl ve milliyet karşıtıdır. Milliyetiyalnız proleterler ortadan kaldırabilirler." (Marks) Fakat bu, her ülkede proletaryanın o sınırlar çerçevesi içinde kendi burjuvazisi ile savaşarak, milli iktidarını kurmaması anlamında yorumlanmamalıdır. Tam tersine, her ülkenin işçi sınıfı, sınıf olarak her şeyden önce kendi ülkesinde iktidarı ele alabilecek şekilde teşkilatlanmalı, kısa ve uzun vadeli taktiklerini, mücadele zemini olarak kabul ettiği ülkenin ekonomik, sosyal ve siyasi şartlarına, yani sosyal yapının tutarlı analizine, hal ve şartların doğru değerlendirilmesine dayandırmalıdır.
Bu açıdan proletaryanın sınıf mücadelesi, içeriği bakımından değil, sadece formu bakımından millidir.
Lassalle'cilerin etkisi altında kaleme alınmış olanGotha Programı'ndaki "İşçi sınıfı, bütün uygar ülkelerinişçilerinin ortak çabası olan gayretinin zorunlu sonucunun,halkların uluslararası kardeşliği olacağını bilerek kurtuluşuiçin ilk önce bugünkü ulusal devlet çerçevesi içinde çalışır"metnini meseleyi dar ulusal açıdan aldığı için eleştiren Marks bu konuda şunları söylemektedir: "Komünist Manifesto'nun ve daha öncekisosyalizmin tümünün tersine, Lassalle işçi hareketinien dar ulusal açıdan kavramıştır. Program tasarısındaLassalle'in bu yolu izlenmektedir ve bu,Enternasyonal'in eyleminden sonra yapılmaktadır!
Besbelli ki, işçi sınıfı, mücadele edebilmek için sınıfolarak kendi ülkesinde örgütlenmelidir ve her ülke ayrıayrı bu sınıf mücadelesinin sahnesidir. İşte işçisınıfının mücadelesi bu anlamda ulusal nitelik taşır,muhtevası bakımından değil, ama KomünistManifesto'nun da dediği gibi 'şekil bakımından' ulusal"(Gotha ve Erfurt Programlarının Eleştirisi, s: 36) İşte Marks ve Engels enternasyonalizm ve "millilik" ilişkisini bu şekilde ele almaktadır.
