Wander-ful Thoughts

Wala ko labot! (2013)

Hiligaynon declamation piece performed last September 2013 

            Natak-an na ko sa mga balita – pulitiko, patyanay, droga, presyo, artista – puro mga wala pulos. Ti ano man ya akon? Ako si Kenith – gwapo, maalam, yaman. Ti ano pa ya ang dapat ko problemahon? Si papa, businessman. I can get what I want. Si mama, busy man. I can do whatever I can. Kun ma-problema pa ko, malaw-ay lang ko. Ila problema? Sila kabalaka. Kun ako ila problema, ti ila na na ya.

Classmate: Absent si John, meg.

Kenith: Ano? Absent na naman? Ti ang ulobrahon niya ya?

Classmate: Napatay bala si Mama ya moh.

Kenith: Ti condolence eh. Pero ang ulobrahon ya ni ya, pabay-an ya na? Group project ni mo.

Classmate: Pero intindiha man bala –

Kenith: Intindihon? Last week nagpa-ospital kamo kay ginbisita niyo ang mama niya. Ti nag-ayo? Wala man. Gin-intindi ko lang kamo. Pero ang deadline ta ya sa sunod semana na, intindihon ko lang kamo? Group project pa ni kon ako na lang maubra?

            Ti sa inyo man bi? Napatay tuod si mama niya, pero wala man siya nadulaan kamot. Tinamad gid ya. Wala ko labot kun ano man ang ila. Basta ang akon, indi lang magnubo ang grades ko bala.

          Isa ka adlaw samtang gapanyapon kami sa lamisa, gin-istorya ako ni mama.

Mama: Diri na maistar ang pakaisa mo nga sa Paulo.

Kenith: Ha? Ngaa man? Gina-paeskwela man siya ni lola.

Mama: Hina na gid si lola mo. Kami na ni papa mo ang mapa-eskwela sa iya.

Kenith: Indi na ya pwede! Ang hambal ni lola, siya mapa-eskwela kay Paulo. Sala ta na ya bala nga nagbusong si tita nga wala siya bana? Tapos napatay man dayon si tita? Ngaa maki-apid pa siya di sa aton?

            Wala ko na ginpa-dugay ang istorya namon ni mama. Nagsulod ko ya sa kwarto. Ano pa ya labot ko sa pakaisa ko bi? Nami na sang kabuhi ko, ma-sinabad pa siya ya.

            Pero wala ko nahimo. Sa balay man gihapon nag-istar si Paulo. Kun bugnohon ya ‘ko, ti sapakon ko man sa eh. Pero kun wala, wala man ko labot sa iya.

Paulo: Basket ta kas. Daw dugay na ko waay ka-kapot bola mo. Wala to bi court sa amon nila lola.

Kenith: Ikaw lang to ah. Damo pa ko ubrahon.

            Daw nag-init ang ulo ko. Labot ko man ya kun wala court sa ila? Ako pa ya hagaron ya basket, migohay kami haw? Malagaw na lang ko gani ah. Mayo pa gani siguro maglagaw ko upod ang Ferrari ko.

            Sakay sa akon kotse, naghalin ko sa balay ah, katalaka! Kun sa diin ko makadto? Bahala na ko ya. Wala sila labot, pagusto lang ko. Dasigon ko pag-padalagan ah.

            Kailinit man ni ya sang trak sa tubang man? Daw ga-kumpanyar. Unahan ta bala. Nag-overtake ko. Pero pag-liso ko, may taxi! AAAAAAaaaaaaaaahhhhhhh!!

            Isa ka matunog nga pag-lagabong ang nabati-an. Kag sa pagbugtaw ko, nakita ko ang akon Ferrari – wasak! Ang akon lawas wala sang animo. Dugo? Puro dugo ang akon ulo, naga-ilig sa akon liog. Pero sa diin ako? Kalag – isa na lang ako nga kalag nga naga-lutaw sa hangin.

            Hinali lang ang mga natabo. Gindala nila ako sa ospital. Si mama kag si papa gahilibion. Si Paulo, daw mahibi man. Puro samad ang akon lawas – may buka ang akon bagul, gasgas kag pilas sa butkon, bali ang likod.

            Tatlo ka bulan. Tatlo ka bulan nga ara sa ospital ang akon lawas nga makaluluoy. Sa sulod sang tatlo ka bulan, nakita ko ang mga nag-duaw sa akon.

Classmate: Meg, bugtaw na da. Sin-o na lang bi ma-leader sa amon group ya?

            Ang tanan ko nga classmate nagkadto. Si John – si John nga ni wala ko man lang gin-bisita si mama niya antis napatay, ari nagkadto sa akon. Si Paulo, adlaw2x ya ko gina-istorya.

Paulo: Kas, tani gin-pilit ta na lang ka maghampang basket. Wala ka pa tani nadisgrasya. Sala ko gid ni. Pasensya gid.

            Daw gina-kumos ang dughan ko. Indi mo sala kas! Ako ya ang tig-a ulo. Ni wala ko man lang ginpanumdom ang sitwasyon mo, ang nabatyagan mo.

            Si mama kag si papa, sila nga naghatag sang tanan-tanan sa akon nga wala sang reklamo, ari kag gin-sakit ko pa ang ila balatyagon. Ni wala ko man lang sila nahambalan ukon napabatyag man lang nga palangga ko sila.

            Ngaa amo bala ako sadto? Ngaa masyado ako ka makinaugalingon? Ang gusto lang ang masunod? Ngaa sa iban wala ko labot? Wala na ako may iban nga gin-panumdom kundi ang kaugalingon ko? Malain-syado gid ako ka-lain nga tawo. Indi pwede nga madula ako sa kalibutan nga wala ako nakapangayo patawad.

            Gilayon ginpalapitan ko ang akon lawas. Nabatyagan ko ang pag-isa sang lawas ko kag sang akon kalag – kag nagbalik ang akon animo.

Kenith: Diri man ko ya sa sofa? Natulugan ko? (ginkapkap ang ulo) Wala man ko pilas. Damgo lang to?

Paulo: Basket ta kas. Daw dugay na ko waay ka-kapot bola mo. Wala to bi court sa amon nila lola.

          Wala na ko nanumdom pa. Nagbangon ko kag nag-upod kay Paulo. Sa labing-una nga kahigayunan, nakabatyag ako sang kamag-an. Mas mag-an pa sa pamatyag ko kun damo ko kwarta.

          Halin sadto, ginpili ko na ang magbag-o. Kabalo na ‘ko magpasalamat, mangumusta, magbulig, manumdom indi lang sang kaugalingon ko kundi para man sa iban. Siling gani sang Ginoo, “Higugmaa ang imo isig-katawo katulad sang paghigugma mo sa imo kaugalingon.”

          Ti ikaw, may labot ka bala sa tupad mo? Kuhita siya kag hambali, “Ari lang ko para sa imo.”

By: Maria Danna Sedantes :)