schrijftips met Nette

karakterisering

Ik heb het al gehad over het creëren van personages en dat je personages moet laten ontwikkelen doorheen je verhaallijn, maar ik heb het nog niet gehad over hoe je dat precies moet doen.

Karakterisering is een moeilijk woord voor de manier waarop je het beeld van je personage vormgeeft: hoe introduceer je je personage aan de lezer, hoe laat je de lezer kennismaken met de verschillende aspecten van je personage. Je lezer doet dat automatisch op twee manieren: op de informatie die jij hem concreet aanreikt en hoe de lezer het personage zich voorstelt - vandaar dat er als een boek wordt verfilmd, zoveel mensen haten op de acteurs die hun lievelingspersonages gaan vertolken: "Dit is niet hoe ik het voor me zag!"

Aan het tweede deel kan je niets doen, aan het eerste deel gelukkig wel iets. Je kan als verteller je personage vormgeven, je personage het zelf laten doen (door hem bijvoorbeeld in een spiegel te laten kijken) of door een ander personage het te laten doen. Denk er aan dat de betrouwbaarheid en de geloofwaardigheid van die personages hoog genoeg moet zijn: een verliefde kerel en een aartsvijand gaan twee volledig verschillende beschrijvingen geven van hetzelfde personage - het is aan de lezer om te beslissen wat hij met die informatie gaat doen.

Er zijn twee soorten van karakterisering: je doet het expliciet of impliciet. Vaak doen schrijvers een mengeling van beiden. Persoonlijk vind ik impliciete karakterisering het meest betrouwbare, maar zodadelijk meer daarover.

expliciete karakterisering

Dit is de meest voorkomende en de duidelijkste vorm van karakterisering. Voorbeeldje:

Langs de kant, op een met fluwelen bekleedde stoel, zat Gabrielle de la Roche voor muurbloempje te spelen. Haar felgroene ogen, die de dansende massa afzochten naar haar beste vriendin Amy Barnett, blonken en haar goudkleurige sandaaltjes met hoge hak tikten driftig mee op een ritme dat eerder paste bij een wild rocknummer dan een wals van Bach. Ze haatte dit formele, stijve en melige gedoe.

Ik heb deels beschreven hoe mijn personage eruitziet (groene ogen) en welke muziek ze leuk vindt (rockmuziek) en wat ze absoluut niet leuk vindt (stijve en formele bijeenkomsten).

Een speciaal geval van expliciete karakterisering is block characterization. Dat is vrij gedetailleerde beschrijving door de verteller van het uiterlijk en de karaktertrekken van een personage, zodat de lezer in één keer (= a block) veel informatie krijgt over het personage. Deze vorm komt vaak voor bij de introductie van een personage. Het beste voorbeeld kom je tegen in de eerste hoofdstukken uit "Eline Vere" van Louis Couperus, maar ik heb er zelf ook eentje klaarstaan.

Wat?" vroeg Gael hem woedend, terwijl ze haar hoofd draaide. Twee lichtbruine ogen, die dezelfde kleur als gesmolten karamel hadden, keken haar geamuseerd aan. Zijn volle lippen, duidelijk zichtbaar tussen een stoppelbaardje van een paar dagen oud, waren in een grijns gekruld. Hij haalde een hand door zijn donkere, warrige haren. Net zoals Ethan droeg hij enkel een pyjamabroek, een donkere die losjes rond zijn heupen hing en zijn gespierde torso duidelijk liet zien. Opeens begreep Gael waarom de persoon voor haar zoveel gewillige meisjes kon krijgen.

Eindelijk zag ze Caleb Moreno in levenden lijve.

Belangrijk om nog op te merken bij expliciete karakterisering is dat de verteller neutraal moet zijn - als je een onbetrouwbare verteller bent/hebt, dan gaat je lezer de informatie die je geeft niet vertrouwen.

impliciete karakterisering

Ikzelf vind als lezer impliciete karakterisering het leukste, maar de meningen zijn daarover verdeeld. Bij impliciete karakterisering worden de karaktertrekken niet benoemd maar moet de lezer die afleiden uit handelingen, uiterlijk, omgeving en taal (en soms zelfs naam - Paul Auster gebruikt die techniek heel vaak).

HANDELINGEN: wat doet je personage? Of wat doet hij zelf? Gael de la Roche vindt zichzelf heel erg open-minded en tolerant, maar de lezer komt door haar handelingen te weten dat ze eigenlijk heel vlug klaar staat met haar oordeel - zo ver haar tolerantie. Deze handelingen moeten natuurlijk meerdere keren voorkomen, dus een soort van gewoonte. Als je personage elke ochtend dezelfde handeling uitvoert, volgens hetzelfde patroon, kan je lezer afleiden dat je personage houdt van orde en regelmaat en niet houdt van veranderingen. Je kan ook psychologisch gaan werken - Gael de la Roche fuckt letterlijk haar eigen - de enige goede - relatie op, omdat ze diep vanbinnen bang en onzeker is en dus, in plaats van te kijken hoe alles rondom haar neerstort, gewoon zelf de bom wordt die alles neerhaalt.

TAAL: Hoe je personage spreekt, geeft heel veel informatie over opvoeding, intelligentie, scholing, afkomst en sociale klasse. Als je personage welbespraakt is en veel moeilijke woorden gebruikt, is hij slimmer dan het personage dat lager op de sociale ladder staat en wiens vocabulaire enkel bestaat uit shit en fuck. Als je personage oorspronkelijk uit een ander land komt (Frankrijk), kan je die taal gebruiken om aan te geven dat je personage boos of over zijn toeren is, aangezien mensen terugvallen op hun moedertaal in die omstandigheden. Pas op: overdrijf niet en zorg ervoor dat je een goede reden hebt om dat te doen. Als je het consequent doet, weten je lezers ook hoe je personage zich op dat moment voelt, zonder te betekenis van de woorden te kennen. Doe het dus niet enkel omdat het 'cool' is.

UITERLIJK: Dit is tricky, aangezien hij ook kan thuishoren bij expliciete, maar hé, we gaan niet moeilijk doen. Je personage heeft uiterlijkheden waar hij niets aan kan doen: oogkleur, haarkleur, grootte (natuurlijk kan je dat wel gebruiken om iets duidelijk te maken: de brave meid is blond, haar aartsvijand is bruin). Daarnaast zijn er ook uiterlijkheden waar je personage zelf iets te beslissen over heeft, namelijk kleding, tatoeages en haarstijl. Die dingen zeggen meer over je personage zelf. Als je personage altijd slordig gekleed gaat, nooit zijn haren kamt en zijn handen aan zijn broek afveegt, zegt dat iets over een bepaalde karaktertrek.

OMGEVING: Meestal wordt de omgeving (zowel waar je personage op dat moment is als de vrienden en familie van het personage) gezien als een weerspiegeling van de gemoedstoestand van je personage. Bijvoorbeeld een personage dat veel vrienden heeft, is sociaal en aardig. Je kan er natuurlijk ook onderliggende betekenissen aan toevoegen. Voorbeeldje uit "De Terugkeer": ik wissel af tussen Californië en New York. Beide plaatsen staan symbool voor zowel het verleden van het personage (= Californië) als de toekomst van het personage (= New York). Alle plaatsen die daarbuiten vallen (Parijs, bijvoorbeeld) is een weerspiegeling van het personage dat wilt ontsnappen aan haar verleden en toekomst. Dit is verregaande symboliek - zo'n dingen moet je er niet standaard in gooien - niemand gaat je veroordelen als je locatie uitkiest die je leuk vindt.

NAAM: Dit is eigenlijk al aan bod gekomen bij het maken van je personage (herinner je nog de tip die ik gaf om een laf personage een naam die dapper betekent te geven?). Een naam kan heel erg betekenisvol of symbolisch zijn. Denk maar aan de gebroeders Leeuwenhart van Astrid Lindgren: dat zijn hele dappere broers (net zo dapper als een leeuw). Je kan er ook mee spelen (zoals de bovenstaande tip: altijd leuk om met lezers te spelen).

Wat moet je zeker onthouden?

- je hebt expliciete en impliciete karakterisering

- expliciet: als auteur geef je zelf een beschrijving van je personage (kan via een ander personage of verteller)

- impliciet: de lezer moet het karakter van je personage zelf afleiden uit details zoals kleding, naam en handelingen