YAYA NA ISA LANG ANG MATA
Bata pa lang ako, si Yaya Marga na ang nag-aalaga sa akin. Simula nang mamatay si Mama sa panganganak sa bunso naming kapatid, siya na ang naging pangalawang ina ko. Tahimik lang si Yaya, matanda na rin, pero lagi niyang sinisigurong ligtas kami.
Pero may isang bagay na hindi ko maintindihan kay Yaya.
Bawal na bawal siyang makita sa umaga bago siya magbihis. Lagi siyang naka-belo o may tali sa ulo tuwing gigising kami. At kahit kailan, hindi ko pa siya nakitang nag-aalis ng piring na iyon sa kanyang mukha.
Hanggang sa isang gabi, nadiskubre ko ang lihim niya.
---
Minsan, nagising ako nang madaling araw dahil sa uhaw. Lumabas ako ng kwarto at dumiretso sa kusina para uminom ng tubig. Madilim ang buong bahay, pero may mahinang ilaw na nanggagaling sa loob ng silid ni Yaya.
Napansin kong nakabukas nang bahagya ang pinto niya.
Dahan-dahan akong lumapit.
At doon ko siya nakita.
Si Yaya, nakaupo sa harap ng lumang salamin. Dahan-dahan niyang tinanggal ang piring sa kanyang mukha.
Napatigil ako.
Isa lang ang mata niya.
Isang malaking mata sa gitna ng noo niya. Walang kilay, walang ibang mata—isa lang, pero sobrang laki at puno ng dugo ang gilid nito. Para siyang hindi tao.
Napaatras ako, pero natapakan ko ang sahig na may kalat na bigas.
Napalingon siya sa akin.
Mabilis akong nagkubli sa likod ng dingding, pigil ang hininga.
"May tao ba diyan?" malamig na tinig ni Yaya.
Dahan-dahan akong umatras papunta sa kwarto ko.
Nang isasara ko na sana ang pinto, may naramdaman akong mainit na hininga sa likod ko.
"Anong nakita mo?"
Lumingon ako.
Si Yaya. Nakatingin sa akin gamit ang nag-iisa niyang mata.
---
Kinabukasan, hindi ako makatingin kay Yaya. Kinikilabutan ako tuwing malapit siya sa akin, lalo na kapag naglalakad siya nang hindi ko naririnig ang yabag niya.
Nagdesisyon akong tanungin si Lola, ang matandang kasambahay namin na matagal nang kasama ng pamilya.
“Lola, matagal na po ba si Yaya Marga dito?”
Napatingin sa akin si Lola, halatang nag-alinlangan.
“Oo, anak. Siya na ang nag-aalaga sa pamilya natin simula pa sa Lolo mo.”
Napakunot ang noo ko.
“Edi... matanda na siya dapat?”
Tumango si Lola.
“Wala bang nagbago sa itsura niya?”
Napatingin si Lola sa paligid, parang sinisiguradong walang ibang nakikinig.
“Alam mo, bata ka pa para malaman ‘to. Pero...” Napalunok siya. “Hindi siya tulad natin.”
Nanlamig ako.
“Anong ibig niyong sabihin?”
Lumapit si Lola at bumulong, “May lahi siya ng mga engkanto.”
Nalaglag ang panga ko.
“Ilang beses na dapat siyang namatay, pero dahil sa sumpa ng pamilya niya, nabubuhay pa rin siya.”
Nanikip ang dibdib ko.
“Paano ‘yon? Ano ang sumpa niya?”
Bumuntong-hininga si Lola.
“Kailangan niyang mag-alaga ng isang pamilya. Kailangan niyang bantayan ang mga batang iniiwan sa kanya. At kung may batang makakakita ng tunay niyang anyo...”
Napatingin siya sa akin, matalim ang titig.
“Kailangan niya itong alisin.”
---
Kinagabihan, hindi ako makatulog.
Alam kong nakita ko ang hindi ko dapat makita.
Alam ni Yaya.
At alam kong hindi siya papayag na basta ko na lang isiwalat ang lihim niya.
Gusto kong tumakas. Pero paano? Hindi ako pwedeng gumawa ng ingay.
Dahan-dahan akong bumangon.
Lumakad akong tahimik papunta sa pinto.
Pero bago ko pa mabuksan ang seradura...
Kumalabog ang bintana.
Napalingon ako.
Si Yaya, nakasabit sa labas.
Dikit ang mukha niya sa salamin, at nakatitig sa akin ang nag-iisa niyang mata.
“Nakita mo ang hindi mo dapat makita.”
Hindi ko alam kung paano ako nakatakbo palabas ng bahay.
Ang tanging naalala ko lang ay ang malakas na halakhak ni Yaya, na kumakalat sa buong paligid.
At ang boses niyang bumubulong sa isip ko:
“Kahit saan ka magtago... Ako ang bantay mo. Ako ang Yaya mo.”
“At hinding-hindi mo ako matatakasan.”
---
Sender: Joel
